Verdiepende activiteit: Een vis die zijn water kent – cultuursensitiviteit

Cultuur werkt zoals water voor een vis. Zolang de vis erin zwemt, is het water vanzelfsprekend. Pas wanneer de vis uit het water wordt gehaald of in ander water terecht komt, beseft hij dat hij in het water leefde en dat hij dit water nodig had om zijn leven vorm te geven. Zo word je je ook vaak pas bewust van het eigen culturele referentiekader wanneer je met een ander referentiekader geconfronteerd wordt. 

Referentie kaders kleuren opvattingen over bv. ontwikkeling, gezondheid, ziekte… en zijn dus cultureel bepaald. Deze referentiekaders sturen de communicatie zonder dat je je daar bewust van bent. Het is in de confrontatie met de ander en het andere dat je bewust kan worden van je eigen referentiekader. 

Een oprechte nieuwsgierigheid (not knowing position) en de erkenning van het anders-zijn van de ander is noodzakelijk om ruimte te maken voor de culturele betekenis die men aan problemen en herstel geeft.   

Echter, culturen hebben geen scherp afgebakende grenzen en zijn niet statisch, maar dynamisch. Ze zijn gebaseerd op gedeelde menselijke ervaringen en overlappen elkaar. Bovendien evolueren ze ook doorheen de tijd. Onze samenleving telt een grote variatie aan gemeenschappen waarbij elk individu tot heel verschillende groepen kan horen. Dé Afghaan, dé Afrikaan, dé Vlaming… bestaan niet. Elk individu is in de eerste plaats een unieke persoon die culturele bagage heeft (vaak een mix van verschillende culturen), maar daar dynamisch mee omspringt.

Durf daarom vragen stellen rond culturele beleving, eerder dan uit te gaan van veralgemeende kennis en clichés.

Wees je daarbij bewust van je eigen referentiekader: jouw waarden, jouw gewoonten, jouw visie op integratie… 

Besef dat jouw kader niet het enig mogelijke kader is en de andere niet zomaar jouw kader kent. Ook wij zijn het resultaat van een cultureel bepaalde opvoeding en omgeving. Ook wij nemen als hulpverlener bepaalde aangeleerde waarden en normen mee in het gesprek. Net zoals jouw cliënt ageert vanuit persoonlijke (soms voor jou onbekende) referentiekaders. 

Dit beïnvloedt de communicatie en de manier waarop jullie – hulpverlener en cliënt – samen zoeken naar oplossingen. Dit wil echter niet zeggen dat alle verschillen te wijten zijn aan culturele verschillen.